YEMEN TÜRKÜSÜ
Havada bulut yok, bu ne dumandır?
Mahlede ölüm yok, bu ne figandır?
Şu yemen elleri ne de yamandır
Anu Yemen'dir gülü çemendir
Giden gelmiyor acep nedendir?
Burası Muş'tur yolu yokuştur
Giden gelmiyor acep ne iştir?
Mızıka çalınır, düğün mü sandın?
Al yeşil bayrağı gelin mi sandın?
Yemene gideni gelir mi sandın?
Anu Yemen'dir gülü çemendir
Giden gelmiyor acep nedendir?
Burası Muş'tur yolu yokuştur
Giden gelmiyor acep ne iştir?
Kışlanın önünde redif sesi var
Bakın çantasında acep nesi var
Bir çift kundurayla bir de fesi var
Anu Yemen'dir gülü çemendir
Giden gelmiyor acep nedendir?
Burası Muş'tur yolu yokuştur
Giden gelmiyor acep ne iştir?
Burası Muş'tur yolu yokuştur
Giden gelmiyor acep ne iştir.
Bu güzel türküyü bilmeyenimiz yoktur. Türk milleti olarak belki de ortak bildiğimiz en önemli ve güzel bir türküdür. Acı ve ızdırap dolu bu türküyü dinlerken hepimizin canı yanar yüreği dağlanır. Yemen Türküsü Türk Halk Müziğinin en dokunaklı ağıtlarından biridir. Yemen’e gönderilen askerlerin ardından yaşanan ayrılıkları, ailelerin acılarını, geri dönmeyen geçlerin hatırasını anlatır. Anadolu’nun ortak hafızasında yerini almıştır.
Bu türkünün, ağıtın çıkmasına sebep olan Yemen ayaklanmasıyla ilgili edindiğim bilgileri özetle sizlerle paylaşmak istiyorum.
19.Yüz yılın sonu ve 20. yüzyılın başında Osmanlı Devleti'nin Anadolu'dan binlerce askerin Yemen'e göndermesinin ana sebep, bölgede art arda patlak veren kabile isyanlarını bastırmak ve kutsal toprakları korumaktı. Osmanlı Yemen'de uzun süren askerî mücadeleye girdi. Anadolu'nun farklı şehirlerinden gençler, ailelerinden ayrılarak Yemen'e gönderildi.
O dönemde ulaşım ve haberleşme imkânları çok sınırlıydı. Yemen'e giden askerlerin yolculuğu uzun ve zorlu. Savaşların yanı sıra salgın hastalıklar, sıcak iklim, beslenme gibi problemler askerlerin hayatını tehdit ediyordu. Birçok aile, Yemen'e uğurladığı evladından bir daha haber alamadı.
İşte Yemen Türküsü' nün ardındaki tarihsel acı budur: Evladını askere gönderen anneler, eşini bekleyen kadınlar ve yolunu gözlediği yakınının dönmesini umut eden aileler…
Anadolu'da "Yemen Türküsü" gibi pek çok acı ağıta konu olan bu dönemin arka planındaki ana sebepler şunlarmış.
1869 yılında Süveyş kanalının açılması, Kızıldeniz ve Yemen'in stratejik önemini çok ciddi ölçüde artırmış1839'dan beri Yemen'in güneyindeki Aden limanını elinde tutan İngiltere, bu dönemde bölgedeki nüfuzunu yerel kabileleri Osmanlı'ya karşı kışkırtmada kullanıyor.
Özellikle 19. yüzyılın sonlarında başlayan bu huzursuzluklar, 20. Yüzyılın başında Osmanlı tarihinin en büyük Yemen isyanına dönüşmüş. İsyancılar kritik şehirleri kuşatıp ele geçirince, Osmanlı Devleti bölgedeki otoritesini korumak için Anadolu'dan sürekli yeni askeri sevkiyatlar yapmak zorunda kalmış.
Sultan II. Abdülhamid döneminde devletin en önemli politikalarından biri hilafet merkezli siyaset idi. Osmanlı padişahının Arap coğrafyasındaki ve kutsal topraklardaki meşruiyeti, bu bölgelerdeki otoritesine bağlıydı. Yemen'de kontrolün tamamen kaybedilmesi, Osmanlı'nın "İslam'ın ve kutsal toprakların koruyucusu" imajına çok büyük bir darbe vuracaktı.
Sürecin son aşamasında, Dünya Savaşı'nın başlamasıyla Yemen resmi olarak bir savaş cephesine dönüştü. Osmanlı askerleri bu kez sadece iç isyanlarla değil, doğrudan İngiliz birlikleriyle ve onların desteklediği diğer Arap kabileleriyle savaşmak üzere bölgede kalmaya ve çarpışmaya devam etti.
19. yüzyılın sonu 20. Yüzyılın başında Osmanlı İmparatorluğu’nun Yemen’deki isyanları bastırmak için düzenlediği harekatlar kesin bir zaferle sonuçlanmamıştır. Tarafların uzlaştığı bir anlaşmayla sonuçlanmıştır.
Yemen ayaklanmaları ve Osmanlının müdahaleleri, imparatorluğun insan gücünü ve hazinesini tüketerek çöküş sürecini ciddi şekilde hızlandırmıştır. Ve nihayet Osmanlı İmparatorluğu tarih sahnesinden silinmiştir.
Bu tarihi gerçeklerden sonra ‘Atatürk’ün 5 Dış Politika İlkesi’ olarak bilinen ilkelerini hatırlayalım.
-
Komşu ülkelerin iç işlerine karışmayın.
-
Rusya'yı tahrik etmeyin.
-
Arap ülkeleriyle tarihî, sosyal ve kültürel ilişkilerinizi geliştirin; ancak kendi aralarındaki anlaşmazlıklara karışmayın.
-
Sizden sorulmadan kimseye akıl vermeyin.
-
Batı kültürünü ve medeniyetini benimseyin; ancak Batı'nın emperyalist emellerine alet olmayın.
Sevgiyle kalın.