Bir Avuç Kumdan Milyar Dolarlara

Günümüzde hayatımızın vazgeçilmez bir parçası olan cihazlar ve onların içerisindeki programların çalışabilmesi için ÇİP denilen parçaların kullanılması gereklidir. Bu küçük, ucuz, silisyum levhalar teknolojinin gelişmesinin ve hızının en belirleyici parçasıdır. Ölçü bunların kabiliyeti ve kapasitesiyle alakalıdır. Çok ilginçtir ki bunların hammaddesi de bildiğimiz kumdan elde edilir. Çipler iki sınıfa ayrılır.

Birincisi insanları günlük kullanımı için gerekli çipler. Örnek hesap makinesi, televizyon, günlük kullanım eşya elektroniği, standart bilgisayarlar vb. bunların ihtiyacı olan çiplerde bir sorun yoktur. Birçok ülke ve firma bunları üretir ve satar.

İkincisi yapay zekâ kontrol sistemleri, silah sistemleri, uzay teknolojisi ve havacılık vb. yüksek teknolojinin kullandığı çipler. Bunlara “aşırı ultraviyole litografi” (EUV) çipler denir ki teknoloji savaşları bunları elde etmek ve üretebilmek için yapılır.

Peki bu kadar bilinen hammadden elde edilen bir şey kolayca elde edilemez ve üretilemez. Tekel haline gelmiştir. Bu teknolojiyi elde etmek için teknolojik savaşlar verilmekte, ülkeler birbirlerine kısıtlamalar ve engeller getirmekte, hatta bazı tip ve modellerinin elde edilebilmesi için para yeterli olmamaktadır. Çünkü bunları üretebilmek için gerekli her şeyi çok özel kabiliyette firmalar yapabilmektedir ve bu firmalar da aynı ülkenin sahipliğinde değildir. Uğruna savaşlar verilen EUV çiplerin %90’nını tek bir firma üretebiliyor;

TSMC (Taiwan Semiconductor Manufacturing Company); Dünyanın en büyük bağımsız yarı iletken üreticisidir. Hem tasarım hem de sözleşmeli üretim yaparlar. Dünyanın en büyük teknoloji şirketlerinin neredeyse tamamı müşterileridir. Nvidia, AMD, Apple, Broadcom vb. gibi devlerin yanı sıra İntel, NXP, Texas Ins. gibi rakibi olan üreticiler de müşterisi haline gelmiştir. 2023 yılı itibariyle 50 milyar doları aşan satış hacmine ulaşmışlardır. Ancak bu büyüklüğüne ve tekel konumuna rağmen bir başka firmaya kökten bağımlıdır;

ASML (Advanced Semiconductor Materials International ve Philips); Hollanda kökenli iki firmanın ortaklığından oluşan bir firmadır. 2 nano metre ölçekli bölümler yapabilen gelişmiş ultraviyole litoğrafi (EUV) makinelerini üretebilen dünyadaki tek firmadır. Dünyada insan yapımı en teknolojik makine olarak kabul edilir. Her tanesi 200 milyon dolar değerindedir. Üstelik bu makinelerin sadece yıllık bakımları bile 50 milyon doları bulabilmektedir. Firmalar isteseler bile bu makineleri satın alamazlar. Üretimleri de satışları da kontrol altındadır. Bu derece teknoloji üretebilen ASML’de bir başka firmaya kökten bağımlıdır;

ZEİSS ; Carl Zeiss tarafından 1846 yılında kurulan cam lens ve optik cihaz üreticisidir. ASML firmasının ihtiyacı olan ışık yansıtıcısı aynaların üretimini yapar. Zeiss firmasının yaptığı aynalar o kadar pürüzsüz ve düzgündür ki ışık defalarsa yansıtılsa bile yansıma hatası 2 nanometrenin altında kalır. Bu hassasiyet ASML firmasına dünyanın en küçük ve gelişmiş çipleri üretecek makineyi yapma şansını verir. Diğerlerinde olduğu gibi Zeiss de bir başka firmaya kökten bağımlıdır;

SIBELCO ve The QUARTZ Corp.; Belçika ve Amerikan kökenli maden firmaları, Zeiss firmasının ihtiyacı olan ultra saf (%99.9999) silika kum üretebilen firmalardır. Fakat bu silika kum dünyada sadece ABD’nin Kuzey Carolina Eyaletindeki SPUCE PİNE maden bölgesinde bulunan quartz madenlerinden elde edilebilir. Bu maden o kadar kritiktir ki madenin rezerv miktarı bile saklanmaktadır.

Görüldüğü gibi dünyada bir numaralı üretici olmak istiyorsanız, sizinle çalışan tüm firma ve kaynakların bir numara olması gerekmektedir ki bir avuç kum milyar dolarlar etsin.

Saygılarımla